TV Oost Tussen de Mensen

Kigali is een relaxte stad, en net als de rest van Rwanda enorm netjes. De doorgaande wegen zijn tweebaans met gescheiden rijstroken en ernaast liggen trottoirs met nul gaten. Het is lang geleden dat we dat meegemaakt hebben. Alles voelt heel ruim, wat met name komt omdat Kigali op verschillende van die 1.000 heuvels gebouwd is. Je kunt eigenlijk altijd wel wegkijken. Dat maakt ook dat fietsen in de stad geen feest is. Die doorgaande wegen gaat nog, maar zodra je daar vanaf wijkt krijg je forse hellingen voor je kiezen. Wij fietsen hier dan ook niet maar maken gebruik van de moto-taxi, hét openbaar vervoermiddel van Oost-Afrika. We krijgen wel een helm, maar zijn steeds blij als we kunnen afstappen.

Op onze eerste dag in Kigali volg ik voor het eerst in lange tijd een kookworkshop. Om 9 uur meld ik me bij het Nyamirambo Women Center. Ik blijk de enige deelnemer, maar dat betekent niet dat ik alleen voor mezelf hoef te koken. 14 Deelnemers aan hun stadstour hebben een lunch bijgeboekt, en die mag ik in drie uur bereiden.

We koken op een binnenpleintje waar vijf huisjes aan grenzen. Twee buurvrouwen zijn ook aan het koken voor hun gezin, maar als ik de hoeveelheid eten zie die ik klaar ga maken denk ik dat ze ook bij ons aan kunnen schuiven. De huizen hebben geen stromend water, wat betekent dat ze vanochtend al water in containers hebben gehaald. Dan zie je pas hoeveel water er in de keuken gebruikt wordt: handen wassen, groenten wassen, bonen weken, cassave weken en natuurlijk water om te koken. Je hebt er minder gevoel bij als je, zoals bij ons, even de kraan open draait, maar zo zie je het goed. Ik mag een zevenpitter gebruiken om op te koken: er staan 7 branders met houtskool klaar.

De tijdsverdeling in deze workshop is heel anders dan die in Zuid-Oostazië. Waar daar 5/6 van de tijd op ging aan snijden en boemboes en curries maken waarna de gerechten in de laatste minuten geroerbakt werden, zijn we hier na een klein uurtje klaar met de voorbereidingen voor 6 gerechten. De rest van de tijd zitten we achter het fornuis. Hier kan niet eens geroerbakt worden, houtskool leent zich daar niet voor. Alle zes de gerechten zijn stoofgerechten.

Terwijl ik kook, loopt Wilchard door de wijk. Nyamirambo heeft een grote tweedehands kledingmarkt. Als echte veilingmeesters prijzen ze hun artikelen aan, en er zijn minstens 200 geïnteresseerden. De rest van de tijd zwerft hij door de straatjes en over een grote markt.

Helaas is Rwanda bij de meeste mensen welbekend. Niet vanwege de 1000 heuvels, maar vanwege de genocide die in 1994 plaats vond. De strijd ging tussen de Hutu’s en de Tutsi’s, en de wereld keek toe en deed niets. In slechts 100 dagen vonden tussen de 800.000 en 1.000.000 mensen op gruwelijke wijze de dood. Het doel was de Tutsi’s uit te roeien, en er werden geen middelen geschuwd om dat voor elkaar te krijgen. Mannen, vrouwen, kinderen en gematigde Hutu’s werden vermoord met machetes, knuppels, granaten en geweren en vaak door buren, vrienden of familie. Mocht je wat meer willen lezen, dan kan ik Shake Hands with the Devil van Romeo Dallaire aanraden. Hij was de bevelhebber van de VN vredesmacht die in Rwanda gestationeerd was. Een ontluisterend verhaal.

Het is trouwens niet zo dat het bij die 1.000.000 doden gebleven is. Voor 1994 waren er ook al pogingen gedaan, en na 1994 ging de strijd voort, maar nu vooral in de Democratische Republiek Congo en Oeganda. Hier bevonden zich enorme vluchtelingenkampen, waar niet alleen slachtoffers naartoe vluchtten, maar ook daders. Om een einde te maken aan de slachtpartijen daar, stuurde de nieuwe Rwandese regering troepen die kant op. De vrees blijft dat dit opnieuw kan gebeuren.

Om niet te vergeten en ook de rest van de wereld niet te laten vergeten zijn er verspreid over Rwanda verschillende gedenkplaatsen. De meeste bestaan uit een paar massagraven, maar er zijn ook grotere. In Kigali bezoeken we er twee.

Op de grootste gedenkplaats van heel Rwanda zijn zo’n 250.000 slachtoffers begraven. Ik kan het me gelukkig niet voorstellen. Foto’s, video’s en teksten vertellen de achtergrond, het verloop en de verwerking van de genocide. Alhoewel je je, als reiziger in Rwanda, niet voor kunt stellen dat dit zich nog geen 25 jaar geleden voltrok, zie je hier dat de wonden nog lang niet genezen zijn. Dat kan ook bijna niet anders, als je bedenkt dat de daders vaak mensen waren die ze kenden en vertrouwden, en iedere overlevende geliefden verloren heeft. Een schuldgevoel de genocide overleefd te hebben, het gemis van naaste familie en een gebrek aan vertrouwen in alles en iedereen zijn maar een paar gevoelens die mensen met zich meeslepen. Zo’n 70 procent van degenen die toen nog kind waren heeft iemand vermoord zien worden, vaak een ouder, broer of zus. Op dit moment heeft Rwanda nog een sterke leider, maar het is de vraag wat er gaat gebeuren als Kagame ermee stopt, zoals hij zegt van plan te zijn na zijn huidige termijn. Een deel van de daders loopt nog vrij rond en heeft niet stilgezeten, aan weerszijden zit veel onverwerkt zeer en haat.

Het tweede monument dat we bezoeken is gewijd aan de 10 Belgische blauwhelmen die in de eerste dagen van de genocide vermoord werden. De aanstichters rekenden erop dat de VN missie nog verder uitgekleed zou worden als ze een paar soldaten zouden doden, en dat gebeurde ook. Het monument is sober, een stenen pilaar representeert iedere gevallen soldaat, de strepen die in iedere pilaar gekerfd zijn staan voor de leeftijd. Ook hier krijg je weer achtergrondinformatie.

Na twee dagen Kigali fietsen we weer verder. Naarmate we de hoofdstad verder achter ons laten wordt het landschap fraaier. De eerste dag fietsen we met name omhoog. Het is de dag van de parlementaire verkiezingen, en in ieder dorp staan grote geel-blauwe bogen. Als je eronder door loopt kom je bij een stemlokaal. Dit is soms een setje partytenten, maar vaker een schooltje. Bijna overal klinkt vrolijke muziek. In Kigali zagen we al veel aanhangers van politieke partijen leden werven De uitslag wordt op 16 September verwacht, tegen die tijd zijn we het land al uit. Naar verwachting krijgt de RPF, de huidige regeringspartijen, het merendeel van de stemmen.

We zijn trouwens niet de enige fietsers. Naast de usual suspects (fietstaxi’s en goederentransport) zien we ook regelmatig wielrenners. Rwanda roert zich in de sportwereld niet alleen als een van de sponsors van Arsenal, maar ook met een wielerploeg, Team Rwanda. Gestart in 2006 en inmiddels ook internationaal actief, zij het nog geen Tour de France niveau. Wat voetbal betreft zien we inderdaad relatief veel Arsenal shirtjes en tasjes, maar Visit Rwanda staat nog niet op de mouwtjes.

De tweede dag rijden we golvend over de heuvels. De weg volgt voornamelijk een heuvelkam, waardoor we geen enorme klimmen en afdalingen hebben, maar wel lekker weg kunnen kijken. Overal zien we heuvels, bebouwde veldjes en huizen. Onderweg komen we bewijs tegen dat in ieder geval een deel van de tweedehands kleding uit Nederland afkomstig is. TV Oost Tussen de Mensen en de Dam-tot-Damloop komen voorbij.

Het eten in Rwanda is weer compleet anders dan in Tanzania. We hebben de chipsi mayai helaas achter ons gelaten, maar krijgen daar het buffet voor terug. Voor zo’n €1,20 kun je je bord volscheppen, en als je vlees wil betaal je extra. Eigenlijk zijn er altijd wel gekookte en gebakken aardappels, rijst, matoke (bananen) al dan niet in pindasaus en bonen. Eventuele aanvulling is afhankelijk van de plek. Sommige Rwandezen lijken op vakantie aan de Turkse Rivièra, zo vol scheppen ze hun bord.

Butare is voor Rwandese begrippen een grote stad, maar het stelt niet veel voor. Het is een studentenstad, maar ook dat zorgt er niet voor dat we het dorpsgevoel ontstijgen. Na een dagje krachten opdoen voor de steilere heuvels die gaan komen, fietsen we dan ook verder. Het landschap wordt er zeker niet lelijker op.

In deze regio wordt koffie verbouwd, en het is geen probleem om rond te lopen bij een fabriekje. Bij Huye Mountain Coffee kunnen we zelfs een kopje koffie drinken.

We rijden tot Nyamagabe. Dat is niet zo ver, maar ietsje verderop ligt Murambi, wat we graag willen bezoeken. Dit is een soort MTS die nooit in gebruik is genomen. In 1994 was hij in aanbouw, en de Hutu’s kozen deze lokatie uit voor een grootscheepse slachtpartij. Mensen die zich verscholen hadden in kerken en scholen in de buurt werden door geestelijken en hogere functionarissen overgehaald om zich naar deze school te begeven, waar Franse soldaten hen, zo werd hen verzekerd, zouden beschermen. Dat was geenszins het geval. Na een paar dagen verdwenen de Fransen en hadden de Hutu milities vrij spel. Naar verluid zijn er zo’n 45.000 Tutsi’s omgekomen, slechts 34 hebben het overleefd. Enkele schoollokalen maken de meeste indruk. Hier liggen honderden lichamen van mensen die hier zijn omgekomen. Je kunt duidelijk zien dat het niet alleen om volwassenen gaat. De gids die meeloopt geeft bij het eerste lokaal kort uitleg, daarna is het bij iedere deur “the same”, “the same”, “the same”. Dat maakt op mij de meeste indruk, dat het maar doorgaat. En dan zijn de meeste slachtoffers nog begraven in de massagraven ietsje verderop. Terwijl we op het terrein rondlopen schijnt de zon en hoor je vrolijke stemmen uit de dorpjes in de omgeving. De tegenstelling is groot, en het is pas 24,5 jaar geleden.

Vanuit Nyamagabe gaat het omhoog. Weer hoeven we niet ver, 29 km, maar daarin zitten dik 800 hoogtemeters. De heuvels worden hoger, het uitzicht prachtig en er verschijnen theevelden. Eerst her en der een paar struikjes, maar het worden er steeds meer. Een bijzonder mooi gezicht.

We overnachten op de campus van een opleidingscentrum voor boswachters en ecotourisme, waar we uitkijken op Nyungwe Forest. Dit is het enig overgebleven tropisch oerwoud van Rwanda, en onze route van morgen loopt er dwars doorheen.

En we hebben geluk. Er valt hier 2 meter regen per jaar, maar als we wakker worden schijnt de zon. Zo’n mooi weer hebben we al lang niet meer gehad. In Nyungwe leven meerdere apensoorten en we lopen kans dat we deze onderweg gaan zien. Het begint al goed. We zijn nog geen tien meter in het park en nog aan het omschakelen naar oerwoudgeluiden, of we horen geruis in de bomen. Als we stoppen zien we een groepje diadeemmeerkatten in een boom zitten. Zo zal het trouwens de andere 3 keren dat we apen zien ook gaan: we horen ze voordat we ze zien. Twee keer zijn het schimmen die van tak tot tak springen, de laatste keer, 300 meter voordat we het woud uit fietsen, zit er een behoorlijk grote groep l’hoësmeerkatten net langs de weg. Ook deze zijn absoluut niet schuw, ze blijven gewoon zitten.

Het oerwoud is prachtig. Grote bomen bekleden de heuvels, en wij fietsen tussen het groen door. Ook hier zijn de Chinezen aan het werk geweest, ze hebben een mooie weg achter gelaten. Zodra het woud ophoudt begint de thee weer.

Vanuit de theevelden dalen we in de ochtend verder af, naar Lake Kivu. Aan de overkant ligt Congo, maar dat slaan we uit veiligheidsoverwegingen over. Wij blijven aan de oostkant en slaan rechtsaf, noordwaarts. Het feit dat we evenwijdig aan een meer fietsen betekent niet dat het opeens vlak is. Sterker nog, we hebben de zwaarste fietsdag in Rwanda tot nu toe. Dik 1600 meter omhoog, 1900 omlaag en dat alles in 95 km. Maar dat betekent wel mooie uitzichten.

Vandaag is ook de dag met verreweg de meeste kinderen die give me roepen. Vanalles komt er langs, wat er maar in ze op komt. Mijn favoriet van vandaag is ‘Give me my money I love you too’. Ook in Rwanda zijn veel ontwikkelingsprojecten, en allemaal hebben ze goede bedoelingen maar niet allemaal zijn ze gericht op zelfredzaamheid. En daar waar alleen gegeven wordt zonder een tegenprestatie te verwachten, krijg je een soort pavlovreactie bij het zien van een mzungu. Wat ook zal bijdragen is het prijskaartje dat de Rwandese overheid heeft gehangen aan een bezoek aan de gorilla’s. Je betaalt 1.500 dollar, bijna 3/4 van een gemiddeld jaarsalaris hier, voor de kans om een uur in het gezelschap van deze geweldige dieren te kunnen doorbrengen. En de mensen die we tegenkomen verdienen echt nog minder. Stel dat je in Nederland zou weten dat de meeste Chinezen die ons land bezoeken 40.000 dollar neertellen voor een uurtje Keukenhof, dan zou je toch ook denken dat die mensen het geld op de rug groeit?

9 thoughts on “TV Oost Tussen de Mensen

  1. Prachtig verhaal en weer schitterende foto’s!
    Fijjn dat je daar je hobby op zo’n primitieve manier kunt uitvoeren!
    Was het ook lekker? Zag er wel zo uit!
    Geniet nog volop!

  2. Prachtig verhaal en sjieke foto’s! Trouwens was het eten lekker!
    Het zag er in ieder geval goed uit, leuk dat je daar ook je hobby uit kunt oefenen!
    Geniet weer lekker verder! Ondanks het verleden daar!!

  3. Wat een tegenstellingen. Zo’n prachtig land met een in- en intrieste geschiedenis die eigenlijk nog geen geschiedenis is, omdat het zo kort geleden is en nog zo leeft. Ik lees op 11 september en vraag me maar weer eens af ‘waarom …. ‘.

  4. Prachtig verhaal weer! En foto’s natuurlijk. Wij zijn net in Bosnië geweest, ook 25 jaar geleden. Zo heftig wat dat met een land doet. Toch goed om dat te ervaren.
    Groet!

  5. mooi en aangrijpend verhaal en extra bijzonder nu ik 20/9 voor 16 dagen voor een traject (ontwikkeling samenwerking) naar Rwanda ga. Jammer dat het aan tijd ontbreekt al dat natuurschoon te zien (14 van de 16 dagen zijn Kigali)

  6. Heerlijk om jullie foto’s te zien. Waan me terug in 2016 toen wij daar met Tropical Cyclist hebben gefietst.
    Veel (fiets)plezier met het vervolg van jullie reis!
    Groetjes Eduard & Jacqueline

Comments are closed.